ЛЕЙШМАНИОЗЛАР ВА УЛАРНИНГ ПРОФИЛАКТИКАСИ

Дилбар Мамбеткаримова, Хужайли СЭО ва ЖСБ, врач энтомолог
RA-img

  


Лейшманиоз — дунёнинг 98 та давлатида тарқалган, тропик касалликлардан бири бўлиб, тахминан 350 миллион одамнинг ушбу касаллик билан касалланиш эҳтимоли мавжуд. Лейшманиозлар — трансмиссив протозой касалликлари бўлиб, уларнинг қўзғатувчиси лейшманиялар (Leishmania)дир. Ушбу касаллик искабтопарлар (Пҳелеботомус) орқали тарқалади. Искабтопарлар бемор одамлар, итлар ва итсимонлар (бури, чиябури, тулки) оиласига кирадиган ҳайвонлардан юқишади. Касаллик май ойидан октябргача мавсумий бўлиб, Ўзбекистонда виссерал ва тери-лейшманиози кўпроқ учрайди.

Виссерал лейшманиоз Ўзбекистонда Наманган, Навоий, Самарқанд ва Жиззах вилоятларида тарқалган. Касаллик манбаи — итлар ва итсимонлар оиласига кирувчи ҳайвонлар ҳисобланади. Виссерал лейшманиоз ўз вақтида даво кўрилмаса, юз фоиз ўлим ҳолати билан якунланиши мумкин. Касаллик асосан 5 ёшгача болалар ва иммунитети паст бўлган катталарда кўпроқ учрайди. Белгиларидан жигар ва талоқнинг катталашиши, шишлар, озиб кетиш (кахексия) ва гиперпигментация (кала-азар) ажралиб туради. Даво кўрилмаса, касаллик фатал бўлиши мумкин.

Тери-лейшманиоз Ўрта Осиё, Кавказ ва Африка давлатларида кенг тарқалган. Ўзбекистонда зооноз ва антропоноз шакллари мавжуд. Зооноз тери лейшманиози чўл ҳудудларида, катта қум ва қизил думли сичқонлар ва бошқа кемирувчилар орқали тарқалади. Касаллик тез юзага келиб, яширин даври 1 ҳафтадан 1-2 ойгача бўлиши мумкин. Антропоноз тери лейшманиози шаҳарларда ёки шаҳар типидаги поселкаларда таркилади. Касаллик асосан болалар орасида кўпроқ учрайди ва ёз ва куз ойларида мавсумийлик билан таркилади.

Лейшманиоздан ҳимояланиш учун профилактика чораларини кўриш зарур. Биринчи ўринда искабтопарларни йўқотиш ва уларнинг чақишидан ҳимояланиш ётади. Аҳоли яшаш жойлари ва искабтопарларнинг кўпайиш жойларида санитария чоралари, парранда ва ҳайвонлар сақланадиган хўжалик хоналари, ертўлалар ва чиқинди тўпланган жойларда инсектитсидлар билан ишлаш муҳим. Шунга қўшимча, чиқиндиларни ўз вақтида олиб кетиш, ертўлаларни қуритиш ва бута-чангалзорларни йўқотиш искабтопарларнинг кўпайишини чеклайди. Ушбу профилактика чоралари орқали лейшманиозни тарқалишини камайтириш мумкин.

Самарали курашиш учун профилактик тадбирлар ва эрта даволаш муҳимдир. Касалликнинг илк белгиларини сезгандагина шифокорга мурожаат қилиш ва касалликнинг асоратларидан сақланиш лозим.

Ең көп оқылғанлар

Гигиена қағыйдалары

ШАҢАРАҚ БИР МОЧАЛКАДАН ПАЙДАЛАНЫЎЫ МҮМКИН БЕ? Ҳәр бир шаңарақтың өзине тән гигиеналық әдетлери болады. Айырым үйлерде ҳәмме бир мочалкадан пайдаланса, базылары ҳәтте мочалкадан бир мәртеден артық пайдаланбайды. Қайсы жағдай шынында да гигиена көзқарасынан туўры болса, базылары буған тек ғана әдетленип қалған, болғаны. «Шаңарақлық» мочалкадан пайдаланыў қаншелли дурыс? Буған микробиологлар жуўап береди. Гигиена қағыйдаларына гөре, ҳәр бир адамның жеке мочалкасы ҳәм сүлгиси болыўы шәрт. Тис щёткасын айтпаса да болады. Өйткени ҳәр ким өз микробиозы, бактерияларына ийе болып, олар өзи ушын ғана қәўипсиз. Бирақ басқаларға зыян жеткерип қойыўы мүмкин. Биз айырым микроорганизмлер менен «апақ-шапақ» болып жасаймыз. Олар бәрқулла бизиң микрофлорамызда болады. Егер де оған сырттан жат денелер түссе, ортада қарама-қарсылық келип шығады. Бул ақыбетинде қышыма ҳәм бөртпелер сыяқлы қолайсыз жағдайлардан үлкен кеселликлерге дейин себеп болыўы мүмкин. Әдетте мочалка қурғап үлгермейди, себеби ол ҳәрдайым ығал жерде турады. Сол тәризде ол бактериялар, соның ишинде Staphylococcus aureus (алтын рең стафилококк) көбейиўи ушын қолай шараят жаратады. Бул бактерия көплеген кеселликлерди келтирип шығарыўы мүмкин: безеў (угри) сыяқлы жеңил тери инфекцияларынан баслап менингитге шекем. Кеселлик жуқтырыўдың алдын алыў ушын айрықша мочалкадан пайдаланыў, ислетип болғаннан кейин жақсылап жуўып кептириў талап етиледи.

Оптимистлер узақ жасайды

Замира Мадраимова, Нөкис қалалық 1-санлы шаңарақ поликлиникасының улыўма әмелият шыпакери

Шадлық гормонлары туўралы

Шүкирлик етпеймиз…

  

Аёллар саҳифаси

  

ҲАҚЫЙҚЫЙ САЛАМАТЛЫҚ ДЕГЕН НЕ?

Ж. Данебаев

Денсаўлықтың дәрежелери

«Мәмлекетлик медициналық қамсызландырыў механизмлерин енгизиўге байланыслы илажлар ҳаққында»ғы Президент Қарары қабыл етилди

Қурал Жалғасбаевич Камалов, Мәмлекетлик медициналық қамсызландырыў қоры аймақлық бөлими баслығы

Мәмлекетлик медицина қамсызландырыў механизмлерин енгизиў бойынша әмелге асырылатуғын ис-илажлар ҳаққында  МАҒЛЫЎМАТ

ДӘРИ ҚАШАН ЗӘҲӘРГЕ АЙЛАНАДЫ?

Биз түрли кеселликлерге қарсы гүресиўде дәрилерге сүйенемиз. Сол себепли, ҳәр бир шаңарақта  үлкен бе, киши ме дәри қутысы болады. Ҳәтте дәрилер менен емлениўге қарсы адамлардың үйинде де биринши медициналық жәрдемди көрсетиўге мөлшерленген дәри қутысы бар. Олардан ең керек ўақытларда пайдаланып, дәртимизди жеңиллестиремиз. Усы дәри-дәрмақлардың биз билмеген қандай зыянлары бар? Бүгинги тема тап усы ҳаққында…

Категориялар