Безгак - бу одамларда учрайдиган хатарли юқумли касаллик. Безгак касаллиги бемор одамдан соғлом одамга Anopheles уруғига мансуб бӯлган чивинларнинг баъзи турлари чақиши туфайли ӯтади. Касаллик ретикулоэндотелиал тизими ва эритроцитларнинг зарарланиши, тана харорати кӯтарилиши, камқонлик ва жигар, талоқни катталашиши билан характерланади. Уни жуда кичик паразит плазмодийлар қӯзғатади. Уларни фақат микроскоп остида кӯриш мумкин.
Безгак касаллиги одамга кандай йуллар орқали юқади?
Безгак касаллиги одамга трансмиссив (чивин чақиши), донорлик (қон куйиш), онадан болага туғиш вақтида, стерилланмаган шпирицлар орқали юқади. Чивин безгакга чалинган инсонни чаққанда, унинг ошкозонига қон орқали паразитлар тушади. Чивин организимда паразитлар бир неча кун ривожланади ва юкумли паразит ташувчига айланади. Соғлом одамни чаққанда чивиннинг сӯлаги орқали инфекция одам организимига тушади хамда малум бир вақт ичида инсонда касаллик белгилари пайдо бӯлади.
Безгак чивинларининг хаёт тарзи мураккаб бӯлиб, сув ва хавода ӯтади. Сув ва хаво харорати қулай бӯлса, ривожланишнинг бутун жараёни 10-20 кун давом етади. Чивинлар озуқа излаб бир мартада 3 км.гача бӯлган масофани босиб ӯтиши мумкин. Безгак қӯзғатувчиси билан зарарланган чивин икки ой давомида касаллик юқтириш қобилятига эга бӯлади.
Безгак чивинлари дариё соҳиллари, ботқоқлашган сув ҳавзаси, шолипоялар, ахлат чиқиндилари тӯлиб кетган, турғин сувли ёки оқими секин ариқлар, сув қувирларининг ишдан чиқиши натижасида вақтинча вужудга келадиган сув ҳавзаларида кӯпаяди.
Безгак касаллиги белгилари кандай?
Қонда безгак паразитлари аниқланган холда даволаш муолажалари зудлик билан бошлаш зарур. Бу касалликни даволаш учун самарали дори воситалари мавжуд. Касалликнинг дастлабки белгилари: холсизлик, бош оғриги, совуқ қотиш, бӯғимларда оғриқ бӯлиши, қусиш, иштаха йуқолиши кузатилади. Бу холат касаллик юқишидан 10-15 кун ӯтиб кузатилади. Тана харорати 38-39 даражагача кутарилиб, 1-2 кун оралиғида безгак хуружи кузатилиб, бундай холат ӯртача 48 соат давом етади ва ӯзига хос специфик белгиларга ега. Касаллик бошланишидан 1 хафта ӯиганидан кейин жига рва талоқнинг катталашиши ва камқонлик белгилари кузатилади.
Безгак касаллигидан кандай сақланамиз?
Аввал таъкидлаб утканимиздек, безгак фақатгина безгак чивинлари мавжуд жойларда тарқалади. Бунинг учун ешик ва деразаларни химоя тӯрлари (дока, темир ёки полиэтилен сетка) ӯрнатиш лозим. Бундан ташқари, махсус электрик мосламалар ёки физик қурилмалар ёрдамида чивинларга қарши спирал ва пластиналарни қуллаш мумкин. Чивинлар сони ва улар кӯпайётган ерларни камайтириш учун кераксиз сув ҳавзаларини ва ботқоқликларни йуқотиш, сув ҳавзаларида чивин қуртлари билан озиқланадиган гамбузия балиқчасини кӯпайтириш, хоналар ва сув ҳавзаларига инсектицидлар (заҳарли химикатлар) билан ишлов бериш лозим. Бу ишни Санитария эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги бӯлими ходимлари амалга ошириб келмоқда.
Фақатгина ўз вақтида ва туғри даволаш касалликнинг олдини олиш мумкин. Иссиқ иқлимга ега бӯлган чет давлатларга кетишдан аввал, албатта, санитария эпидемиалогия назорати маркази шифокарлари ёки ойлавий шифокорингиз билан безгакнинг олдини олиш чоралари туғрисида маслаҳат олишингизни тавсия етамиз.
ШАҢАРАҚ БИР МОЧАЛКАДАН ПАЙДАЛАНЫЎЫ МҮМКИН БЕ? Ҳәр бир шаңарақтың өзине тән гигиеналық әдетлери болады. Айырым үйлерде ҳәмме бир мочалкадан пайдаланса, базылары ҳәтте мочалкадан бир мәртеден артық пайдаланбайды. Қайсы жағдай шынында да гигиена көзқарасынан туўры болса, базылары буған тек ғана әдетленип қалған, болғаны. «Шаңарақлық» мочалкадан пайдаланыў қаншелли дурыс? Буған микробиологлар жуўап береди. Гигиена қағыйдаларына гөре, ҳәр бир адамның жеке мочалкасы ҳәм сүлгиси болыўы шәрт. Тис щёткасын айтпаса да болады. Өйткени ҳәр ким өз микробиозы, бактерияларына ийе болып, олар өзи ушын ғана қәўипсиз. Бирақ басқаларға зыян жеткерип қойыўы мүмкин. Биз айырым микроорганизмлер менен «апақ-шапақ» болып жасаймыз. Олар бәрқулла бизиң микрофлорамызда болады. Егер де оған сырттан жат денелер түссе, ортада қарама-қарсылық келип шығады. Бул ақыбетинде қышыма ҳәм бөртпелер сыяқлы қолайсыз жағдайлардан үлкен кеселликлерге дейин себеп болыўы мүмкин. Әдетте мочалка қурғап үлгермейди, себеби ол ҳәрдайым ығал жерде турады. Сол тәризде ол бактериялар, соның ишинде Staphylococcus aureus (алтын рең стафилококк) көбейиўи ушын қолай шараят жаратады. Бул бактерия көплеген кеселликлерди келтирип шығарыўы мүмкин: безеў (угри) сыяқлы жеңил тери инфекцияларынан баслап менингитге шекем. Кеселлик жуқтырыўдың алдын алыў ушын айрықша мочалкадан пайдаланыў, ислетип болғаннан кейин жақсылап жуўып кептириў талап етиледи.
Шадлық гормонлары туўралы
Денсаўлықтың дәрежелери
Мәмлекетлик медицина қамсызландырыў механизмлерин енгизиў бойынша әмелге асырылатуғын ис-илажлар ҳаққында МАҒЛЫЎМАТ
Биз түрли кеселликлерге қарсы гүресиўде дәрилерге сүйенемиз. Сол себепли, ҳәр бир шаңарақта үлкен бе, киши ме дәри қутысы болады. Ҳәтте дәрилер менен емлениўге қарсы адамлардың үйинде де биринши медициналық жәрдемди көрсетиўге мөлшерленген дәри қутысы бар. Олардан ең керек ўақытларда пайдаланып, дәртимизди жеңиллестиремиз. Усы дәри-дәрмақлардың биз билмеген қандай зыянлары бар? Бүгинги тема тап усы ҳаққында…