Күтилмегенде перзентиң жарақатланыўы ямаса қандай да бир жери аўырып қалыўы мүмкин. Усындай аўҳалда шыпакер жетип келемен дегенше, биринши жәрдемди көрсете билиўиң керек.
Мурыннан қан ақса
Гейде әпиўайы болып көринген мурынның қанаўы да ата-ана ушын қыйыншылықлар туўдырады. Бундай пайытта баланы отырғызып ал. Қанның ағыўы тегараң болса, оның басын алдыға қарай ий. Усылай еткенде мурыннан ағып атырған қан ишке кетип қалмайды. Қан кетип атырғанда мурынды бет орамал менен басыўға болмайды.
Мурыннан көбирек қан кетип атырған болса, тесигине пахталы тампонлар тығып, мурынның төменги бөлимин жеңил ғана қысып турыў керек. Егер сенде мурынның питиўине қарсы тамшылар бар болса, тампонды тамшылар менен ҳөллесең, тамырлар тарайып, қан тезирек тоқтайды.
Мурынның қанаў себеплери:
- жарақат алыў;
- мурынды шуқылай бериў;
- аллергия;
- шамаллаў;
- жуқпалы кеселликлер.
Перзентиңниң тез-тезден мурны қанай берсе, шыпакерге апарып көрсетиўиң лазым. Бәлким, қанда ямаса мурынның силекей қабатындағы майда тамырларда машқалалар бар шығар? Нәрестелерде мурынның қанаўы — әдеттегидей ҳал емес. Егерде сондай машқала жүз берсе, әлбетте педиатрға мүражат етиў керек.
Көрилген барлық илажларға қарамастан, қанның ағыўы 10 минут ишинде де тоқтамаса, жылдам шыпакерге хабарласыў тийис.
Қулақтағы жат нәрсе
Жас балалар тынып-тыншымас ҳәм ойынқумар болғанлықтан, гейде олардың мурын ямаса қулақларына ойыншықтың қурам бөлеклери, қағаз жыртындылары, моншақлар кирип қалыўы мүмкин. Көбинесе, бундай жат нәрселерди ата-ананың өзлери алып тасламақшы болады. Соны да умытпаң, ата-аналар, қәнигесиз-ақ еплемекши болсаңлар, оларды еле де ишкерирекке киритип жибериўиң ямаса жат нәрсениң өткир ушлары менен терисин жарақатлап алыўың мүмкин. Теп-тегис, сыйпалақ, шар формасындағы моншақты алып таслаў — жүдә қәтерли ис.
Мурын ямаса қулаққа жумсағырақ нәрсе тығылып қалса, пинцет пенен, абайлап, алып таслаўға урынып көрсеңлер болады.
Мурнына жат нәрсе тығылып қалғанда, балаңнан симгирип жибериўди өтин. Лекин, кип-кишкене балалар буны ислей алмайды, өйткени, симгиремен деп жүрип, мурнындағы киригип қалған затты керисинше ишкери тартып жибериўи де мүмкин. Гейде мурынға тығылып қалған нәрсе түшкиргенде өзлигинен сыртқа атылып шығып кетеди.
Бастан жарадар болыў
Көплеген жағдайларда балалар басларын жарақатлап алады. Бала қарнына аўдарылыўды, еңбеклеўди үйренип атырғанда да бундай қәўип оған дөнип турады. Өйткени, ол ҳәр заматта-ақ жығылыўы, сүрнигиўи мүмкин. Егер урып алған жери иссе, буннан қәўетерленбесе де болады. Исикке суўық компресс қойыў менен шеклен. Басты урып алыў ақыбетинде мий шайқалған болса — дәрҳал емес, ал бираз ўақыт өткен соң, баланың көңили айныйды, рәңки өшип, басы аўырады, айланады. Иштейи жоғалады. Бул белгилердиң бири пайда болғанда шыпакерге апарып көрсетиң.
Жығылғаннан соң бала аз-маз ўақыт еси-ҳуўшын жоғалтыўы мүмкин. Бундай ҳәдийсе жүз берсе, жылдам «Тез жәрдем»ди шақырың.
Бала сүрнигип, басын урып алса, бирақ қәўетерлениўге арзырлық ҳеш қандай белги көзге тасланбаса, оның аўҳалын еки күн даўамында бақлап жүр. Гей бир жағдайларда мий шайқалыўының белгилери дәрҳал көзге тасланбайды. Бала басы менен менен жығылса ямаса басының бир жери исип-көгерсе, ол шыпакер көригинен өтиўи шәрт.
Бала басты урып алғанда, исиў ямаса мийдиң шайқалыўынан тысқары, тислерин де зыянлаўы мүмкин. Эмаль қабатында жарық пайда болыўы ямаса тистиң пүткиллей түсиўи итималдан қашық емес. Егер перзентиңниң тиси зыянланған ямаса тис ети қанап атырған болса, онда ўақытты өткизбестен, стоматологқа апарыўың лазым.
Күйип қалғанда
Көбинесе ванна ямаса асханада ыссы суў, күйген май шашырағанда бала күйип қалады. Күйиўлер аўырлық дәрежесине қарап бир-биринен парықланады. Оншелли қәўипли емес күйиўде машқалалы жер қызарады, аўырады ҳәм суўлы торсықлар пайда болады. Ҳақыйқый күйгенде териниң барлық қабатлары, ҳәттеки тоқымалар да зыянланады. Бундай жағдайда жылдам шыпакерге мүражат етиў лазым.
Жеңил-желпи күйиўде өзиңиз-ақ биринши жәрдем көрсетсеңиз болады.
Күйген жерге мазь, крем, май, вазелин сүртиўге болмайды — бундай етсең, жарақатты асқынтып аласаң! Жақсысы, күйген жерди стерилленген таўар менен қалың қылып байлаған мақул. Сонда аўырғаны қайтады.
Торсықларды жарма. Егер торсықлардың өзлери жарылса, ондағы тери бөлекшелерин алып тасламай, жараның үстине басып таңып таслаған мақул.
Денениң күйген жери үлкен болса, яғный бала алақанының басым бөлеги күйип қалған болса, шыпакерге көрсетиў керек. Өйткени, күйген жерге инфекцияның түсиў қәўипи бар.
Егер шыпакер буйырмаған болса, онда күйген жерге йод ямаса басқа қандай да бир антисептикалық препаратты сүртпе. Ондай етсең, химиялық күйиў жүз бериўи мүмкин.
Киши жарақатларда күйиўге қарсы ислеп шығарылған арнаўлы спрейлерден сепсе болады. Сондай-ақ, аўырыўды қалдырыўшы дәри берсең де мақул.
ШАҢАРАҚ БИР МОЧАЛКАДАН ПАЙДАЛАНЫЎЫ МҮМКИН БЕ? Ҳәр бир шаңарақтың өзине тән гигиеналық әдетлери болады. Айырым үйлерде ҳәмме бир мочалкадан пайдаланса, базылары ҳәтте мочалкадан бир мәртеден артық пайдаланбайды. Қайсы жағдай шынында да гигиена көзқарасынан туўры болса, базылары буған тек ғана әдетленип қалған, болғаны. «Шаңарақлық» мочалкадан пайдаланыў қаншелли дурыс? Буған микробиологлар жуўап береди. Гигиена қағыйдаларына гөре, ҳәр бир адамның жеке мочалкасы ҳәм сүлгиси болыўы шәрт. Тис щёткасын айтпаса да болады. Өйткени ҳәр ким өз микробиозы, бактерияларына ийе болып, олар өзи ушын ғана қәўипсиз. Бирақ басқаларға зыян жеткерип қойыўы мүмкин. Биз айырым микроорганизмлер менен «апақ-шапақ» болып жасаймыз. Олар бәрқулла бизиң микрофлорамызда болады. Егер де оған сырттан жат денелер түссе, ортада қарама-қарсылық келип шығады. Бул ақыбетинде қышыма ҳәм бөртпелер сыяқлы қолайсыз жағдайлардан үлкен кеселликлерге дейин себеп болыўы мүмкин. Әдетте мочалка қурғап үлгермейди, себеби ол ҳәрдайым ығал жерде турады. Сол тәризде ол бактериялар, соның ишинде Staphylococcus aureus (алтын рең стафилококк) көбейиўи ушын қолай шараят жаратады. Бул бактерия көплеген кеселликлерди келтирип шығарыўы мүмкин: безеў (угри) сыяқлы жеңил тери инфекцияларынан баслап менингитге шекем. Кеселлик жуқтырыўдың алдын алыў ушын айрықша мочалкадан пайдаланыў, ислетип болғаннан кейин жақсылап жуўып кептириў талап етиледи.
Шадлық гормонлары туўралы
Денсаўлықтың дәрежелери
Мәмлекетлик медицина қамсызландырыў механизмлерин енгизиў бойынша әмелге асырылатуғын ис-илажлар ҳаққында МАҒЛЫЎМАТ
Биз түрли кеселликлерге қарсы гүресиўде дәрилерге сүйенемиз. Сол себепли, ҳәр бир шаңарақта үлкен бе, киши ме дәри қутысы болады. Ҳәтте дәрилер менен емлениўге қарсы адамлардың үйинде де биринши медициналық жәрдемди көрсетиўге мөлшерленген дәри қутысы бар. Олардан ең керек ўақытларда пайдаланып, дәртимизди жеңиллестиремиз. Усы дәри-дәрмақлардың биз билмеген қандай зыянлары бар? Бүгинги тема тап усы ҳаққында…